Enflasyon ve eskalasyon farkı, uzun süreli inşaat sözleşmelerinde en sık karıştırılan konulardan biridir. İki kavram da fiyatların zamanla artmasını anlatır, ancak ölçtükleri şey ve sözleşmedeki karşılıkları farklıdır.
Enflasyon nedir?
Enflasyon, bir ekonomideki mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyinin sürekli olarak yükselmesidir. Sonuçta paranın satın alma gücü düşer. Türkiye’de TÜİK’in yayımladığı tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ve yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) bu değişimin en bilinen göstergeleridir.
Enflasyon bir ortalamadır. Bütün fiyatların aynı oranda arttığını söylemez; sepetteki kalemlerin ağırlıklı ortalamasını verir. Bu nedenle tek başına bir şantiyenin maliyet artışını açıklamaya yetmez.
Eskalasyon nedir?
Eskalasyon, belirli bir projenin ya da sözleşmenin girdilerinde (çimento, demir, akaryakıt, işçilik, makine) zaman içinde oluşan maliyet artışıdır. Genel enflasyonun yanında arz-talep dengesi, kur hareketleri, enerji fiyatları, mevzuat değişiklikleri ve bölgesel koşullar da eskalasyonu belirler.
Örneğin genel enflasyon yüzde 30 iken inşaat demirinin fiyatı aynı dönemde yüzde 60 artabilir ya da yüzde 10’da kalabilir. Projenin maliyetini belirleyen bu kalem bazındaki artıştır.
Enflasyon ve eskalasyon farkı: özet
- Enflasyon ekonominin geneline, eskalasyon belirli bir işin girdilerine bakar.
- Enflasyon eskalasyonu oluşturan etkenlerden yalnızca biridir.
- Enflasyon tek bir endeksle ifade edilebilir; eskalasyon ise işin maliyet yapısına göre ağırlıklandırılmış birden fazla endeksle hesaplanır.
- Enflasyon düşerken bile bazı kalemlerde eskalasyon yüksek kalabilir.
İnşaat sözleşmelerinde eskalasyon nasıl karşılanır?
Kamu yapım işlerinde maliyet artışı fiyat farkı ile karşılanır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki yapım işlerinde, 2013/5217 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren ve sonradan değiştirilen fiyat farkı esasları uygulanır. Formülde işçilik, çimento, demir, akaryakıt, makine ve diğer girdiler için ağırlık katsayıları belirlenir; temel endeks ile güncel endeks arasındaki oran hakedişe yansıtılır.
Uluslararası sözleşmelerde aynı işlev genellikle bir fiyat ayarlama maddesiyle sağlanır. FIDIC sözleşmelerinde bu, maliyet değişikliklerine göre ayarlama maddesidir ve formül ile endeksler özel şartlarda tanımlanır.
Sözleşme fiyat ayarlaması öngörmüyorsa eskalasyon riski tamamen yüklenicide kalır. Bu yüzden teklif aşamasında hangi kalemlerin fiyat farkına konu olduğu, katsayıların işin gerçek maliyet yapısını yansıtıp yansıtmadığı ve temel endeks ayının doğru seçilip seçilmediği dikkatle kontrol edilmelidir.
Sonuç
Enflasyon bir ülkenin genel fiyat seviyesini, eskalasyon ise sizin projenizin maliyetini anlatır. Sözleşmede eskalasyonun nasıl paylaşıldığı, kârlı bir işle zarar eden bir iş arasındaki farkı belirleyebilir.